Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri ve Tarihi

Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri ve Tarihi

Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri ve Tarihi

Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri ve Tarihi

Halifelik Ne Zaman Kaldırıldı

3 Mart 1924 tarihinde son olarak Osmanlı Hanedanı’nın elinde bulunan halifelik, Türkiye Cumhuriyeti tarafından kaldırılmıştır. Devletin “laikleştirilmesi” yolunda atılmış siyasi bir devrim olarak kabul edilmektedir.

Halifelik Tarihçe

Halife kelimesi Arapça kökenli bir kelime olmakla Muhammed’in dünya işlerindeki vekaleti anlatılır. Hilafet (Halifelik), islam yasalarına ve hukuki yönetim makamına ve yönetimine verilen addır. 16. Yüzyılın başlarında “Yavuz Sultan Selim’in Memluk Devleti’ne” son vermesinden sonra halifelik Osmanlı Devleti’ne taşınmıştı.

Asıl Nedenleri

  • Halifeliğin birleştirici fonksiyon taşıması gerekirken bu olay tarihte pratik bir şekilde başarı gösterememiştir. Çoğu zaman farklı yerlerde birden fazla hilafet görülmüştü. Mesela Osmanlı’nın hilafetini diğer bazı devletler tanımayarak kendi halifeliklerini ilan etmişlerdir.
  • Bütün bu sebeplere ek olarak halifeliğin sembolik bir makam veya dini liderlik makamı olması gerekirken aksine devletin karşısında siyasi bir güç olma durumunu göstererek Türkiye Cumhuriyeti Devleti açısından ileride sorunlar oluşturabileceği düşünülmekteydi.
  • Önemli sebepleri ise halifelik mevcut olduğu sürece Türkiye’de yapılması zorunlu sosyal ve laik karakterdeki inkılapların yapılmayacağı savunulmuştur.

Hazırlayan Hadiseler

Saltananın kaldırılması ve VI. Mehmet’in (Padişah Vahdettin), İstanbul’dan ayrılmasından sonra TBMM’nin 1922 Kasım 18 tarihinde halife seçtiği Abdülmecit Efendi, eski rejim taraftarların tek ümidi haline gelmişti ve bundan güç alarak imzasını Halife-i Müslimin ve Hadim-ül Harameyn olarak kararlaştırmışken, ileriki zamanlarda hanlık iddiasında da bulunabileceğine işaret etmekte olan “Halife Abdülmecid bin Abdülaziz Han” olarak imzalar atmaya başlamıştı. Yeniden törenler düzenleyerek demeçler vermeye ve bazı islam ülkelerini de kendisine bağlılık göstermeleri için bildirimler göndermiş ve islam dünyasının siyasi bir önderi gibi davranışlar göstermeye başlamıştı.

Bu durum yeni kurulmuş olan Cumhuriyet için tehlikeli olacağını düşünerek Atatürk, İzmir’de bulunan ordu tatbikatları sırası içinde ordu komutanlarına halifeliğin kaldırılması konusunda kendi düşüncelerini açıklayarak yasa oluşturulmasını ve meclis gündemine taşımasını kararlaştırmıştı.

Hilafetin İlgası

Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri ve Tarihi

Halifeliğin Kaldırılmasının Nedenleri ve Tarihi

1 Mart 1924 tarihindeki bütçe görüşmelerinde Halife’ye ve Osmanlı Hanedanı’na verilecek olan ödeneklerin gündeme getirilmesinin ardından, 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen yasa ile, halifelik kaldırılmıştır ve ileriki zamanlarda halifelik iddiasının tekrarlanmaması için hanedan üyelerinin dışarıya yurt dışına çıkarılmaları istenmişti. 5 Mart 1924 sabahında Abdülmecit Efendi ailesi ile beraber Türk topraklarından ayrılmıştı.

Halifeliğin İlgasına ve Hanedan-ı Osmani’nin Türkiye Cumhuriyeti Memalik-i Haricine Çıkmasına Dair Kanun Maddesi

  • Kanun Numarası: 431
  • Kabul Tarihi: 3 Mart 1924
  • Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 6 Mart 1924
  • Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı: 63
  • Madde 1Halife halledilmiştir. Hilafet Hükümet ve Cumhuriyet mana ve mefhumunda esasen mündemiç olduğundan Hilafet makamı mülgadır.”

Halifeliğin Kaldırıldığı Gün

  • Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılması kararlaştırıldı.
  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir.
  • Şerriye ve Evkaf Vekaleti kaldırılmıştır, bunun yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
  • Erkan-ı Harbiye Vekaleti kaldırıldı bunun yerine Genel Kurmay Başkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı kuruldu.
  • Yeni düzen yürürlüğe girmiştir.

Etiketler: , ,

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir